Archiwum Tagów: serdak

O stroju góralskim – dalszy ciąg rozmowy z Janem Karpielem Bułecką

25 paź

Strój góralski to także cucha i obowiazkowo kapelusz!

Na góralską nutę: Co góral zarzuca na wierzch?
Jan Karpiel Bułecka: Okryciem wierzchnim jest cucha. Jest to ciekawie skrojony strój, tzw. krój poncza podwójnego. Cucha jest dość droga, bo pięknie zdobiona, wyszywana. Dziś niestety górale rzadko zarzucają cuchę. Zazwyczaj, gdy idą na imprezę najczęściej zarzucają jakąś kurtkę. Ba! Nawet kapelusza nie wkładają. A przecież noszenie kapelusza to honor! Góral nie zdejmował kapelusza w izbie nawet.

N.g.n.: A kiedy zatem góral zdejmuje kapelusz, kiedy powinien?

JKB: Jak umiera. Albo w kościele. Chociaż górale nie zawsze zdejmowali kapelusze w kościele. Na przykład za czasów księdza Stolarczyka, ksiądz krzyczał by kapelusze zdjąć. Ale dla górala kapelusz na głowie to była sprawa honorowa. I wolnościowa. Dziś nie mogę patrzeć, jak góral idzie na przykład grać i nie bierze kapelusza. Krew mnie wtedy zalewa! Bo choćby był żywo nagi, to w kapeluszu być powinien.

N.g.n.: Przy kapeluszu są jeszcze muszelki…

JKB: Tak zwane kostki. Prawdziwe muszelki. Jest to wałaski starodawny zwyczaj. Tradycyjnie, historycznie kostki sprowadzano z Morza Śródziemnego. Była to dawniej waluta wymienna. Kto muszelki nałożył na głowę, był uważany za bogatego człowieka. Wałasi uwydatniali swoje bogactwo przez przyszywanie kostek do pasów, toreb i właśnie do kapeluszy.  Kapelusz u górala jest bardzo ważny. Nawet jeśli zaginęły inne elementy stroju, np. zaczęto nosić spodnie czarne czy granatowe, to mimo wszystko kapelusz musi się ostać.

N.g.n.: Ile kostek jest na kapeluszu, czy jest jakaś ustalona liczba?

JKB: Na kapelusz wchodzi ok. 50 kostek.

N.g.n.: A gdzie robiono kapelusze góralskie?

JKB: Od dawna robiono je w Nowym Targu. Robili je  fachowcy, rzemieślnicy. Tak się utarła tradycja nowotarskich kapeluszy dla górali podhalańskich.

N.g.n.: Czyli np. w Zakopanem nie robi się kapeluszy?

JKB: Nie, tylko w Nowym Targu. Zresztą zakup kapelusza to jest celebra! Jedzie się do Nowego Targu, przymierza, wybiera, targuje…

N.g.n.: U niektórych przy kapeluszu jest piórko…

JKB: Kiedyś piórko wyróżniało kawalera. Ale do kapelusza dołączano także zespół ziół, piórek, które dawały dziewczyny ulubionym chłopakom. W latach międzywojennych przyszła moda na jedno orle pióro – duże, długie. I ta moda trwa do dziś dnia.

N.g.n.: Górale czasem zapominają o kapeluszu, ale przyjezdni chętnie paradują w kapeluszach, często z Krupówek.

JKB: I to w dodatku teraz bardzo ładnych, porządnych i niejednokrotnie z prawdziwymi kostkami.

Cucha:

Serdak na jasnym spodzie:

Kapelusz:

Coś na zimę, czyli piękny kożuch:

O stroju góralskim z Janem Karpielem Bułecką

30 wrz

Na góralską nutę: W co tradycyjnie ubiera się góral?

Jan Karpiel Bułecka: Części stroju góralskiego to są od dołu: kierpce, czyli buty skórzane wiązane na rzemienie. Dalej – portki góralskie robione z sukna, z filcu. Najcenniejszy był filc robiony w domu, ale teraz korzysta się z filcu fabrycznego. Portki przypięte są ozdobnym paskiem. Ozdobą portek góralskich są parzenice, czyli wyszywane wzory, które przybierały różne formy w różnych okresach historycznych. Na spodniach są też lampasy. Dołem portki mają rozcięcia wykończone pomponem. Dalej – koszula lniana z prostymi rękawami, kiedyś były też i bufiaste. Na górze koszula nie posiadała guzików, pod szyją zostawiano rozcięcie umożliwiające jej założenie. Funkcję zapięcia przejmowała spinka.

N.g.n.: Czyli ozdobna zawieszka o charakterystycznym kształcie.

JKB: Spinka ma kształt powiązany ściśle ze stylem gockim. Jest to ozdoba męska sprzęgająca koszulę. Często przy spince wisi przekolec, który miał znaczenie praktyczne. Służył np. do przedłubywania fajki.

N.g.n.: Na wierzch zakładacie serdak, czyli…

JKB: Serdak jest to kamizelka ze skóry baraniej, czasem koziej. Dawniej serdak wewnątrz był biały, jasny, natomiast na zewnątrz był farbowany i wyszywany jedwabną nitką. Potem nastała moda na ciemną wełnę, wtedy także wewnątrz zaczęto farbować. Ponieważ wełna ciężko uzyskiwała kolor, zaczęto ją po prostu malować na czarno. Ja osobiście uważam, że najpiękniejsze serdaki to te, na jasnym spodzie. Do tego dochodzą obszywki malowane na czerwono.

N.g.n.: A pas który widzimy w stroju góralskim, ten szeroki…

JKB: To jest opasek. Pas szeroki np. czteroklamrowy, pięcioklamrowy. Na piękny opasek mogli sobie pozwolić tylko i wyłącznie zacni ludzie. Nie każdy mógł nosić opasek. Mnie drażni na przykład to, że dziś każdy kelner w restauracji nosi opasek. Opasek jest dla wybranych, a nie dla każdego. Oczywiście dawniej opasek nosili także zbójnicy. Generalnie, opasek w hierarchii społecznej wyznacza pewien status. Z czasem zespoły góralskie wprowadziły do swojego stroju opaski. I tak widzimy na przykład kilku, czy  kilkunastu tancerzy tańczacych w opaskach. No niestety znaczenie i kult opaska góralskiego zdziadział.

N.g.n.: A na wierzch, co zarzucacie?
JKB: Okryciem wierzchnim jest cucha. Jest to ciekawie skrojony strój, tzw. krój poncza podwójnego. Cucha jest dość droga, bo pięknie zdobiona, wyszywana. Dziś niestety górale rzadko zarzucają cuchę. Zazwyczaj, gdy idą na imprezę najczęściej zarzucają jakąś kurtkę. Ba! Nawet kapelusza nie wkładają. A przecież noszenie kapelusza to honor! Góral nie zdejmował kapelusza nawet w izbie.

Opasek

Kierpce

cdn..

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: